Трансакциона анализа

 

ТА е теорија на личност и системска психотерапија чија основна цел е личен развој и промена.

Како теорија на личност, ТА нуди слика за  тоа како луѓето се психолошки структурирани, користејќи го моделот на Его состојбите. ТА не запознава и со теоријата на комуникација која ни служи како основа за анализа на системите и организациите. Ни нуди и тероија за равоја на детето. Концептот на животниот скрипт објаснува на кој начин сегашните облици на однесување водат потекло од детството. Преку овој концепт ТА ни објаснува како продолжуваме да применуваме стратегии кои сме ги развиле во детството, дури и кога ни предизвикуваат чувство на неуспех, па дури и патење. На овој начин ТА ни ја дава теоријата на психопатологија.

Клучни идеии на кои се темели ТА:

-        Модел на его состојба. Его сотојба претставува збир од однесување, мислење и чувства.

Постојат три его состојби: возрасен, родител и дете.

Ако се однесувам, мислам и чувствувам на начин преку кој ги користам сите достапни ресурси, сега и овде, се вели дека сум во его состојба на Возрасен.

Понекогаш се однесувам, мислам или чувствувам на начин кој потсетува на некој од моите родители или други личности кои за мене претставувале родители и тогаш се вели дека сум во его состојба на Родител.

Во оние моменти кога се однесувам, мислам и чувствувам како во детството, тогаш сум во его состојба на Дете.

-        Трансакции, струкови и структурирање на времето. Трансакција е размена на комуникација. Пораката ја праќа испраќачот од една своја его состојба. Примачот ја прима во својата его состојба.

Строукови се сите препознавања, валидирања, повратни одговори од другите. Тие се потребни на сите луѓе за одржување на физичката и емотивната благосостојба.

Кога луѓето разменуваат трансакции, тие всушност го ползуваат времето на различни начини и тоа претставува структурирање на времето.

-         Животен скрипт – сценарио напишано уште во детството. Се однесува на целиот живот. Има свој почеток, заплет и крај. Основниот заплет го пишуваме уште додека сме мали и знаеме едвај неколку збора. Подоцна во детството додаваме уште некој детал, но најголем дел е веќе напишан до седмата година. Приказната може малку да ја корегираме во периодот на адолесценција.

-        Отпишување, редефинирање и симбиоза. Секогаш кога несвесно селектираме и бришеме преку нашата перцепција, ние всушност отпишуваме. Тоа го правиме за да останеме верни на нашиот скрипт. Во оние случаи кога перцепцијата на стварност ќе ја промениме за да ја вклопиме во нашиот скрипт, велиме дека редефинираме. Симбиоза е кога во односи со други луѓе се однесуваме и воспоставуваме односи кои сме ги имале се онашите родители кога сме биле деца.

-        Рекет, Маркици и Игри. Секое прикривање на автентичните чувства и ги заменуваме со чувства кои ни биле дозволени во детството, ние имаме рекет чувства.  Ако доживееме такви чувства и не ги изразиме, туку ги оставиме на страна, за во иднина, се вели дека собираме Маркици. Играта е трансакција во која двете страни имаат рекет чувства.

-       Автономија. Се стекнува со отфрлање на неефикасните стратегии, усвоени во детстово и нивна замена. Составни делови на автономија се: свесност, спонтаност и способност за интима. Постигнување на автономија е главна цел во ТА.

Филозофски претпоставки на кои се темели ТА се:

-        Луѓето се ОК

-        Секој има способност да мисли

-        Луѓето одлучуваат за своијата судбина, а тие одлуки можат да се менуваат.

Извадок од книгата I.Stjuart, V.Džoins, Savremena transakciona analiza, Novi Sad 2011.

*Илустрација превземена од: https://ta-tutor.com/we-all-have-3-ego-states-inside-us-whether-we-are-big-or-small