Поимот идентитет е преземен од латинскиот јазик, а во буквална смисла на зборот значи карактеристичност. Во психолошка смисла, кога ке кажеме идентитет, мислиме на одржување и доживување на комплетноста и единственоста на личноста, без разлика на промените во неа и околу неа. Идентитетот почнува да се формира уште од раѓањето, со воспоставување на афективната врска помеѓу мајката и детето. Детето го развива чувството за сопственото ЈАС од моментот кога ке почне да разбира дека тоа и мајката се две посебни личности, а не една единствена. Развојот на идентитетот понатаму е динамичен и комплексен процес и може да се менува и надоградува во тек на целиот живот, но врвот го достигнува во периодот на адолесценција, бидејки тогаш рзвојот е најбурен (земајки ја во предвид и фазата на постадолесценција која се завршува околу 26 година од животот).
Во тек на адолесценцијата
доаѓа до големи физиолошки, когнитивни, социјални и емоционални промени. Врз основа на промените во периодот на
премин од детство во возрасен период, адолесцентот почнува да го менува начинот
на кој се доживува себеси и светот околу себе, што претставува темел за
формирање на неговиот идентитет. Под влијание на прифаќањето на апстрактно и
флексибилно мислење, како и поими за за блиска и далечна иднина, асолесцентот
почнува да се преиспитува себеси и своето опкружување, своите потреби,
спосбности, вредности, цели, општествено-политички уверувања, при тоа не
земајки се што ќе чуе од возрасните како
,, здраво за готово”. Правењето
разлика помеѓу личните интереси и ставови и оние кои ги имаат авторитетни возрасни
лица е многу битен чекор на патот кон градење сопствен идентитет. Се јавуваат
прашања од тип ,, Кој сум јас?, Што сакам да направам, Која е мојата улога во
семејството/ друштвото на врсници/општествена заедница? ”, а барањето на
одговорите води кон усвојување на елементите на личниот идентитет- полова
припадност, професионалност, општествено место,сексуално определување,
национална припадност, навивачка определеност, музички правци и слично.
Колку подобро е развиен
идентитетот, личноста е посигурна во себе, полесно се соочува со животните
транзиции, стрес и има подобро развиена социјалан и емоционална интелигенција.
Ако е идентитетот послабо развиен, личноста е помалку свесна за себе и
повеќе влијание има врз неа начинот на кој околината ја доживува и поради тоа
се случува и самата за себе да интернализира таква слика, што може да биде
основа за внатрешни конфликти. Ваква личност нема јасно формирани ставови, туку
ги менува од ситуација до ситуација. Тоа се личности за кои најчесто тврдиме
дека немаат свое ЈАС или се подводливи.
Според теоријата на психологот Ерик Ериксон, развој на личноста е
целоживотен процес и поминува низ 8 фази, а во секоја од нив се јавува
специфична развојна криза која мора да се разреши како би се одело во правец на
позитивен развој. Доколку кризата не се разреши, негативно ќе се одрази на
секоја наредна фаза. Поради значењето за формирање на здрав идентитет,
адолесценцијата е една од најважни фази.
Наспроти формирање на
идентитет стои конфузија на идентитет.
Додека го бараат својот идентитет, адолесцентите се често недоследни,
превртливи, прибегаваат на експериментирање со различни улоги и се додека тоа
не ги загрозува нив самите и оклината, ова треба да се прифати како очекуван
развоен процес. Некои од обрасците за
однесување кои можат да бидат во функција на формирање на идентитет се:
-
истакнување на статусни симболи, на пример начин на облекување со кој се
покажува припадност кон определена група на врсници.
-
бунтовно однесување кон родителите и други
авторитети, што за цел
има адолесцентот да покаже дека е се посамостоен во донесување на одлуки
-
,, забрането однесување ” како што е
пушење, пиење алкохол, експериментирање со дроги, сексуални активности, што
всушност представува играње на улога на возрасни.
-
нетолерантност кон одредени врсници и/или општествени групи, што е начин на кој
покажуваат дека нешто сметаат за непожелно, односно неприфатливо.
-
Конфузија на идентитет подразбира неможност за надминување на
препреки при преминот од детството кон возрасна личност, што се манифестира со
внатрешни борби кај личноста. Значајно е да се укаже и на можноста за формирање
на негативен идентитет. До ова може да дојде во случаи кога родителите се
ладни, премногу бараат и тогаш кога детето не исполнува некои нивни очекувања,
му праќаат порака дека е неспособно, глупо, губитник. Адолесцентот од бунт и
отпор кон нивните барања го усвојува токму тој непожелен идентитет.
Во адолесценцијата се става акцент на барање на
идентитетот, но не можеме да негираме дека е битно и усогласување на личната
автентилност со општествените норми и очекувања. Затоа, битни фактори во формирање
на идентитет се секако и очекувањата кои се поставуваат и вреднуваат во оквир на
семејството, училиштето, врсничка група,
религија,како и поширок општествен и културолошки конекст во кој се одвива
развојот. Семејството секако е темел. Неопходно е детето првин во своето
базично опкружување да има сигурност, да се чувствува сакано, прифатено и поврзано
со членовите на семејството. Како расте,се повеќе ќе се свртива кон врсничката
група и во рамки на неа ќе тежнее кон исполнување на наведените потреби.
Доколку во оквир на овие два сегменти не постои стабилност, поголема е веројатноста
адослецентот неуспешно да ја помине конфузијата на идентитетот.
Драгица Стаменковиќ
лиценциран психолог, семеен и системски советник, NLP Practitioner
Литература:
Comments
Post a Comment